اضافه کردن به علاقه‌مندی‌ها

نویسنده(ها)

محل انتشار

-

اطلاعات انتشار

سال

صفحات

۴ صفحه، از صفحه‌ی ۱ تا صفحه‌ی ۴

کلمات کلیدی

دانش رسان، سایت مقاله

همانطور که در بند ششم ویژگیهای سازمانهای بینالمللی بیان شده است یکی از مهمترین خصوصیات سازمانهای بینالمللی، دارا بودن شخصیت حقوقی می باشد. شخصیت حقوقی از مفاهیم اعتباری است که بر اساس نیازها و ضرورتهای خاصی پیدا شده و همراه با تحول این نیازها، تحول و توسعه یافته است. در تعریف شخصیت حقوقی آمده است که، صلاحیت دارا شدن حقوق و تکالیف برای موضوعات غیرانسانی و شخص حقوقی موضوع و موجود غیرحقیقی است که از نظر علم حقوق از قابلیت دارا شدن حقوق سایت و تکالیف را برخوردار است (صفار، .(1390<\p>

در سیر تاریخی سازمانهای بینالمللی اعم از بینالدولی و غیردولتی، با وجود اینکه این سازمانها دارای سابقه ای متصل به قرن 19 هستند اما مساله شخصیت حقوقی بینالمللی آنها در دهههای اخیر مطرح گردید و حتی پیش از سال 1949 و رای مشورتی دیوان بینالمللی دادگستری، بسیاری از نویسندگان به ویژه نویسندگان روسی مایل به پذیرفتن شخصیت حقوقی سازمانهای بینالمللی نبودند، بلکه با قبول دیدگاه سنتی و کلاسیک بر آن بودند که تنها کشورها دارای شخصیت حقوقی هستند (قربان نیا، .(1377<\p>

در میان ویژگیهای سازمانهای بینالمللی، شخصیت حقوقی به عنوان مهمترین عامل شکلگیری سازمانهای بین المللی مطرح است. با وجود اهمیت این مساله، اما در عمل شناسایی شخصیت حقوقی سازمانهای بینالمللی در عرصه بین المللی با مشکلات خاص خود روبرو شد. در حقیقت بیم و واهمهای که دولتها از قدرت گرفتن سازمانهای بینالمللی در جامعه بینالمللی داشتند و به نوعی آنان را رقیب خود می پنداشتند، باعث شد شناسایی شخصیت حقوقی بینالمللی سازمانها با تاخیر مواجه شود و دلیل آن این بود که به اشتباه داشتن شخصیت بین المللی و دولت بودن را معادل هم میانگاشتند . دیوان بینالمللی سایت دادگستری با وقوف به این نگرانی ها و برداشت های نادرست، در رای مشورتی دیوان در قضیه جبران خسارات وارده به کارمندان سازمان ملل1949 اعلام میدارد:
»برخورداری سازمان ملل از شخصیت حقوقی بینالمللی ، به طور حتم به معنای آن نیست که سازمان یک دولت است یا به این معنا نیست که شخصیت حقوقی سازمانها یعنی سایت مقاله حقوق و تعهداتش همان حقوق و تعهداتی است که دولت دارد و به طریق اولی علی رغم استنباطی که از این اصطلاح داریم این به معنای فوق دولت بودن سازمان نیز نمیباشد« (زمانی، .(1387<\p>

در جنگ اعراب و اسرائیل در سال 1948 یکی از مامورین سازمان ملل متحد به نام کنت فولک برنادوت کشته شد. برنادوت کارمند سازمان ملل متحد و تبعه سوئد بود .حال متعاقب این قضیه، مجمع عمومی قطعنامهای صادر کرد که بر مبنای آن از دیوان سوال شد<\p>

مامورین سازمان ملل هنگام انجام وظیفه خسارتی ببینند، سازمان ملل متحد به منظور جبران خسارت وارده، حق اقامه دعوی علیه دولت دولت تازه ایجاد شده یا دولت مسئول خسارت را دارد یا خیر؟<\p>

این سوال در دسامبر 1948 توسط دبیر کل وقت سازمان ملل متحد به دیوان ارسال شد و پاسخ دیوان مبنای تحول در حقوق بینالملل شد. دیوان در پاسخ باید مشخص میکرد که آیا سازمان ملل متحد دارای شخصیت بین المللی هست یا خیر ؟ زیرا تا آن زمان دولتها تنها خود را تابعان حقوق بینالملل میدانستند و تفاسیری که از اسناد بینالمللی ارایه میشد فقط شخصیتی را برای این سازمان به رسمیت میشناختند که حداکثر شخصیتی داخلی برای انجام کارهای سازمان میبود. بالاخره دیوان در 11 آوریل1949 نظریه خود را ارایه نمود. دیوان در پاسخ اظهار میدارد:<\p>

»اعضای سازمان ملل متحد، به اتفاق نظر دستگاهی به وجود آوردهاند که دارای شخصیت بینالمللی مستقل است و بنابراین میتواند اقدام به تعقیب حقوقی و ارایه دادخواست بینالمللی برای جبران خسارت وارده بر سازمان یا ماموران خود علیه دولت وارد کننده خسارت بنماید، اعم از آنکه آن کشور عضو سازمان باشد یا نه؛ زیرا با توجه به اینکه اساس مسئولیت بینالمللی مبتنی بر نقض یک قاعده حقوق بینالملل است ممکن است کشور متبوع مامور سازمان نتواند حدوث خسارات ناشی از نقض یک قاعده بینالمللی را در قبال خود اثبات کند، در چنین صورتی سازمان از این حق منتفع میشود« (قربان نیا، .(1377 همچنین در این نظریه مشورتی آمده است که: »شخصیت حقوقی برای دستیابی به اهداف و اصول منشور ملل متحد، ضروری و لاینفک است و اختیارات، وظایف و حقوق سازمان تنها در پرتو شخصیت حقوقی آن دارای مفهوم است.« بر این اساس هدف سازمان ملل متحد انجام وظایف و استفاده از حقوقی بود که جز با امکانات وسیع شخصیت بینالمللی قابل توجیه نیست و تاکید میکند که سازمان ملل متحد دارای شخصیت بین المللی مستقل و استناد آن به کشورهایی که آنها را خلق کردهاند محدود نمیشود (جلالی، .(1382<\p>

با صدور این رای تحولی عظیم در حقوق سازمانهای بینالمللی شکل گرفت و سازمانهای بینالمللی را در زمره تابعان فعال حقوق بینالملل مطرح کرد. این قدم نقش بسیار موثری در برداشتن گامهای بعدی سازمانهای بینالمللی در جهت ایفای نقش موثرتر در جامعه بینالملل داشت.<\p>

 <\p>

.2–4 سازمانهای بینالمللی غیردولتی
هر چند سابقه سازمانهای بینالمللی خصوصی دارای قدمتی بیش از یک قرن و حتی بیشتر از سازمانهای بین المللی دولتی هستند اما جهش کمی این سازمانهای غیردولتی را باید در نفرت و دلزدگی ناشی از فجایع جنگهای جهانی به ویژه جنگ جهانی دوم دانست که سبب شد تا ملتها همپا با نوسازی خویش، به تدریج در وهله اول به ضرورت مشارکت در امور مربوط به کشور و حکومت خود پی برده و سپس در مرحله دوم در عرصه بینالمللی زمینههای تاثیرگذاری خود را فراهم کرده و با ایجاد گروههای فراملی نقش اثرگذاری در فرایندهای تصمیم گیری جهانی داشته باشد. پس از پایان جنگ جهانی دوم و هم دوش با تحولات مرتبط با ایجاد سازمان ملل، مفهوم سازمان غیردولتی نیز از فراگیری بیشتری برخوردار شد. هر چند نام این نهاد در منشور ملل متحد ذکر نشده،امّاماده 71 این منشور، در حالی که به وظایف و اختیارات شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل میپردازد، نام سازمانهای غیردولتی را نیز به عنوان نهادهایی که شورا میتواند از ظرفیتهای آنان جهت کسب اطلاعات دست اول و بهینه از وضعیت مناطق مورد نظر خود، استفاده نماید، مطرح میکند (گلشنپژوه، .(1386 امروزه فعالیتهای وسیعی در موضوعات گوناگون مانند زمینههای انسان دوستانه (کمیته بینالمللی صلیب سرخ)، علمی و فرهنگی (مؤسسه حقوق بینالملل)، فنی (یاتا)، ورزشی (کمیته بین المللی المپیک)، سیاسی (اتحادیه بین المجالس)، مذهبی (شورای جهانی کلیساها) و غیره توسط سازمانهای بینالمللی غیردولتی صورت می پذیرد (ضیاییبیگدلی، .(1385<\p>

در حال حاضر بیش از 31000 سازمانبین المللی غیر دولتی در حیطههای مختلف فعالیت دارند و در برخی زمینه ها با سازمان ملل متحد همکاری دارند و از این تعداد، 3900 سازمان به عنوان مشاور شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل با این شورا همکاری دارند و دارنده مقام مشورتی هستند .(Anonymous, 2014) مهمترین دلایل شمار زیاد این سازمانها و افزایش روز به روز این گونه سازمانها را در دو عامل می توان جستجو کرد :<\p>

الف) سادگی روند ایجاد آنها که نیازی به انعقاد معاهده بیندولتی ندارند و در چارچوب حقوق داخلی کشورها ایجاد میشوند.

ماهیت حقوقی سازمانهای بینالمللی غیردولتی با تاکید بر ماهیت حقوقی فدراسیون بینالمللی فوتبال (فیفا)
ب) این سازمانها به دلیل اینکه از ساختار بیندولتی برخوردار نیستند، از انطباق بیشتری با شرایط عینی برخوردارند و چون در عین حال از ابزارهای مادی لازم هم برخوردار هستند به اهداف خود ساده تر میرسند (عباسی اشلقی و موسویفر، .(1391<\p>

در باب تعریف سازمانهای بینالمللی غیر دولتی همچون سازمانهای بینالمللی اتفاق نظر وجود ندارد و چه بسا پیچیدهتر از آنان نیز میباشد. با توجه به این موضوع که سازمانهای غیردولتی بر اساس حقوق داخلی دولتها بوجود میآیند، امکان اجماع نظر پیرامون یک تعریف مشخص و واحد را مشکل میکند. به طور کلی تعاریف ارایه شده از سه منبع میباشد. این سه منبع، تعاریف ارایه شده از سوی سازمانهای بینالمللی، سازمان ملل متحد و ارکان آن و بالاخره تعاریف موجود در دکترین حقوقی که از سوی حقوقدانان برجسته میباشد را در بر میگیرد. از مهم ترین این تعاریف ارایه شده میتوان به موارد زیر اشاره کرد:<\p>

در تعریف ارایه شده از سوی شورای اروپا، سازمانهای غیردولتی؛ جمعیتها، جنبشها یا گروههایی هستند که با استقلال از دولت، بدون قصد منفعت طلبی و در جهت دفاع از منافع خاصی همچون مسائل شغلی، اجتماعی، فرهنگی، تجاری، علمی، سیاسی، انساندوستانه، مذهبی و غیره تشکیل گردیدهاند. از سوی دیگر بانک جهانی به منظور تسهیل قاعدهمند نمودن ارتباط وسیع خویش با سازمانهای غیردولتی، آنها را در چهار چوبهای خاصی تعریف نموده است که از آن میان میتوان به موارد ذیل اشاره نمود.<\p>

–1 سازمانی از افراد خصوصی است که با اعتقاد به یکسری اصول خاص اجتماعی، فعالیت خویش را در راستای ایجاد توسعه در جوامعی که خدمات خود را به آن ارایه میدهند، هدایت مینماید.
–2 سازمانی با هدف توسعه اجتماعی است که به تقویت مردم کمک مینماید.
–3 سازمانی مستقل، دموکراتیک و مردمی است که در جهت تقویت بنیههای اقتصادی و یا اجتماعی گروههای حاشیهای فعالیت مینماید.
–4 سازمانی متعهد به بررسی علل ریشهای مشکلات است که در جهت بهینه کردن کیفیت زندگی افراد، بخصوص فقرا، مستضعفین و افراد حاشیهنشین در مناطق شهری و روستایی فعالیت مینماید (بابایی، .(1393<\p>

در ماده یک کنوانسیون اروپایی شناخت شخصیت حقوقی سازمانهای بینالمللی غیردولتی، سازمانهایی تحت عنوان بینالمللی غیردولتی شناسایی میشوند که دارای شرایط زیر باشند:<\p>

–1 دارای هدف غیرانتفاعی برای جامعه بین الملل باشد. –2 در یک کشور عضو، سند به ثبت رسیده باشد.<\p>

–3 فعالیتهای خود را حداقل در دو کشور ادامه دهند.
–4 دارای مرکز قانونی در یک کشور عضو بوده و مدیریت مرکزی و کنترل آن در سرزمین آن عضو یا عضو دیگر باشد.
اما در اسناد سازمان ملل با دو تعریف برخورد میکنیم. در تعریف اول اداره اطلاعات سازمان ملل، سازمانهای غیردولتی را چنین تعریف کرده است:<\p>

»سازمان غیردولتی به موسسهای اطلاق خواهد شد که به صورت غیردولتی و داوطلبانه در سطح محلی– ملی یا بینالمللی فعالیت داشته و اشخاص با علایق مشترک آن را اداره می نمایند . ارائه خدمات بشردوستانه، نظارت به اعمال دولت و سیاستهای اتخاذی دولت و تشویق به مشارکت سیاسی در امور خارجی و غیره از جمله فعالیتهای این سازمانها است« (دولترفتار حقیقی، .(1388<\p>

اما در تعریف دیگری که در قطعنامه 288 شورای اقتصادی اجتماعی سازمان ملل ارایه شد، سازمانهای بینالمللی غیردولتی هر سازمانی را در بر میگیرد که در نتیجه انعقاد معاهده میان کشورها به وجود نیامده باشد (ضیایی بیگدلی، .(1385<\p>

همانطور که ذکر شد در تعریف سازمانهای بین المللی غیردولتی، ذکر تعاریف حقوقدانان میتواند به درک درستتر و کامل تری ما را رهنمون سازد. دیان اتو، سازمانهای غیردولتی را چنین تعریف می کند: یک سازمان غیردولتی، شخصیتی غیرانتفاعی است که اعضای آن، شهروند یا مجموعهای از شهروندان یک یا چند کشور هستند که نوع فعالیت آن به منظور پاسخگویی به احتیاجات افراد جامعه و یا جوامعی که سازمان مذکور با آن همکاری مینماید، تعیین میشود« (دولترفتار حقیقی، .(1388<\p>

دو تن از حقوقدانان به نامهای سالمون لستر و هلموت آنهیر در تعریف این سازمانها اینچنین بیان داشتهاند: »سازمان غیردولتی، تشکیلات مستقل، منعطف، دموکراتیک و غیرانتفاعی است که فعالیتهای خود را در جهت کمک به تقویت بنیههای اقتصادی و اجتماعی گروههای حاشیهای، حل معضلات عامه و گاه رفع مسائل قشر خاصی متمرکز نموده است« (دولترفتار حقیقی، .(1388

<\p>

با توجه به تمام تعاریف آورده شده در این مبحث، آن چه بیشتر رخ مینمایاند کمبودهایی است که هر یک از تعاریف فوق با آن دست در گریبان هستند. به طور کلی و با توجه به مجموع تعاریف گفته شده میتوان تعریف زیر را ارایه داد:
»سازمانی مستقل(عدم وابستگی مالی و سیاسی به دولتها) که اعضای تشکیل دهنده آن خصوصی (و نه لزوماً حقیقی) باشند و به طور داوطلبانه و با هدف تعقیب منافع عمومی (غیرانتفاعی) در نظام ملی یک کشور ثبت شدهاند و فعالیت آنها در بیش از یک کشور صورت می گیرد به شرط این که فعالیت آنها مغایر با قواعده آمره بینالمللی نباشد« (ضیایی و پژومان، .(1388 با توجه به این تعریف، مهمترین ویژگیهای یک سازمان بینالمللی غیردولتی را می توان اینچنین برشمرد:
–1 داشتن اهداف عام المنفعه بینالمللی بدون قصد سودجویی یکی از خصوصیات و ویژگیهای برجسته سازمانهای بین المللی غیردولتی است که مهمترین دلیل افتراق این سازمانها با شرکتهای چند ملیتی است. البته این بدان معنا نیست که سازمانهای غیردولتی حق ندارند از یک فعالیت مشخص سودی کسب نکنند. این سازمانها به دنبال اهداف عامالمنفعه بوده که مثالهای بارز آن کمیته صلیب سرخ که هدف بشر دوستانه دارد، شورای کلیساها که با هدف معنوی فعالیت می کند، فدراسیون بینالمللی فوتبال است که دارای هدف ورزشی است (بیگزاده، .(1373
–2 ایجاد این سازمانها بر اساس حقوق داخلی یک دولت
سازمانهای غیردولتی اعم از داخلی و بینالمللی به وسیله قانون داخلی یک دولت ایجاد میشوند. مثال این امر فدراسیون بینالمللی فوتبال میباشد که بر اساس قوانین دولت سویس ایجاد شده است. این مساله را شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد در قطعنامه 1950 خود اعلام نموده است. بر اساس قطعنامه مذکور:
»هر سازمانی که سند موسس آن ناشی از یک موافقتنامه بینالدولی نباشد، یک سازمان غیردولتی محسوب میگردد« (ضیایی بیگدلی، .(1385 <\p>

راهنمای دریافت مقاله‌ی «شخصیت حقوقی سازمانهای بینالمللی دولتی» در حال تکمیل می‌باشد.

دریافت فایل PDF

۳۸۵۰ تومان

دریافت فایل Word + PDF

۶۶۰۰ تومان